Tóm lược Hệ nội tiết – phần 2

Chào mừng các bạn đến với phần 2, tóm lược về Hệ nội tiết theo sách của Gs Nguyễn Ngọc Lanh. Trong phần 2 này chúng ta sẽ tìm hiểu cụ thể về từng tuyến nội tiết, đó là tuyến yên (nếu còn thời gian, nếu còn hứng và không mệt thì mình sẽ làm tiếp cả tuyến giáp nha).

Rồi, như bài trước mình đã nói tuyến yên là anh cả, chỉ huy các tuyến như tuyến giáp, tuyến thượng thận và tuyến sinh dục. Tại sao lại gọi là tuyến yên thì là vì nó nằm trong hố yên có hình giống cái yên ngựa á. Tuyến yên tiết ra các hormon tăng trưởng GH, hormon TSH kích thích tuyến giáp, hormon sinh dục bao gồm FSH (kích thích trứng chín, sản sinh tinh trùng, LH , LTH (hormon tiết sữa tác động đến tuyến vú), hormon kích thích tạo hắc tố MSH (người bạch tạng là bị thiếu hormon này nè).

FSH: hormon kích thích nang trứng và làm trứng chín (ở nữ) và kích thích sản sinh tinh trùng (ở nam). FSH kích thích sản sinh estrogen biến bé gái thành một thiếu nữ eo thon, ngực nở, hông rộng (để dễ sinh nở) và da dẻ hồng hào nè (ai mà dáng vẻ không được nữ tính cho lắm là do thiếu estrogen này), ham muốn của phụ nữ cũng do estrogen này luôn vì nhiệm vụ của nó là thay đổi cơ thể để tiếp nhận tinh trùng ;)))). FSH cũng tác động tương tự đến nam giới nhưng điều thú vị là ở nam giới thì FSH tiết ra đều đều chứ không theo chu kỳ như nữ, đó là lý do nam giới có thể thèm muốn mọi lúc còn nữ thì tùy ngày nha :))).

LH: hormon làm trứng rụng (không có cái này là trứng chín nhưng không rụng đâu :)), biến vỏ nang trứng thành thể vàng, kích thích sản sinh progesteron để chuẩn bị tử cung cho trứng làm tổ và duy trì thai. Ở nam giới thì LH kích thích các tế bào kẽ giữa các ống tinh sản xuất ra hormon testosteron biến bé trai phát triển thành chàng trai giọng ồm có râu như mình nói bài trước đó (anh nào thiếu LH này thì giọng cũng mai mái như bị thiến đó :))))

LTH: hormon tiết sữa (không có gì nhiều để nói)

GH: hormon tăng trưởng, kích thích tế bào sản xuất nhiều acid ribonucleic ARN để sinh ra nhiều protein là tiền đề để tế bào nhân đôi. Mấy người lùn tí hon là do thiếu GH, còn nếu GH tiết quá mức thì sẽ tạo ra những người khổng lồ đó (hóa ra mấy người khổng lồ là do bị bệnh :)))

Như bài trước đã nói, tuyến yên hoạt động dưới sự chỉ huy của vùng dưới đồi. Nếu như các tuyến khác khi bị cắt ra thì không cần trả lại đúng chỗ (các cụ Tây ý thường cắt các tuyến ra rồi trả lại để nghiên cứu tác dụng của tuyến) thì tuyến yên phải để lại đúng chỗ để nhận chỉ thị của vùng dưới đồi thông qua cuống tuyến yên. Vùng dưới đồi còn sản xuất ADH và oxytocin dự trữ ở thùy sau tuyến yên. ADH là hormon chống lợi tiểu có nhiệm vụ duy trì ổn định lượng nước trong cơ thể (anh nào tiểu nhiều mà không phải do uống bia thì là do thiếu ADH này nè). Oxytocin thì là hormon kích thích đẻ, làm cho dạ con coc bóp đẩy thai ra ngoài (sản phụ mà bị mất thùy sau tuyến yên thì đến ngày đẻ cũng chả chịu đẻ :))).

Còn hứng nên mình chơi luôn cả tuyến giáp nhé cả nhà.

Gọi là tuyến giáp vì nó bám vào sụn giáp nằm ngay dưới cổ họng (cái yết hầu đó). Gần như toàn bộ iod trong cơ thể tập trung ở tuyến giáp, nên người bị thiếu iod bị biếu cổ là do tuyến giáp đang phải làm việc vất vả nên nó to ra. Hormon của tuyến giáp bao gồm thyroxin và calcitonin.

Thyroxin (chất giáp) có tác dụng chống rét :))). Thyroxin buộc các tế bào phải tăng cường chuyển hóa, thu nhận thêm oxy, huy động gluco, mỡ để… đốt, mục đích là tạo ra nhiệt giữ ấm cho cơ thể. Người bị cường năng tuyến giáp thì lúc nào cũng nóng và cơ thể rất gầy do đốt đường, đốt mỡ nhiều. Tác dụng thứ hai của thyroxin là giúp cơ thể phát triển. Nếu chỉ có hormon tăng trưởng GH của tuyến yên thì cơ thể cao lên, to ra nhưng vẫn “tồ” :)))), để người lớn hơn thì cần phải có thyroxin, như vậy là GH giúp phát triển phần xác còn thyroxin phát triển về phần hồn. Nếu thừa thyroxin thì sẽ bị bệnh ưu năng tuyến giáp, mắt lồi, rất gầy và cơ thể luôn nóng. Ngược lại thiếu thyroxin thì trẻ sẽ chậm phát triển trí não, còn người lớn sẽ kém linh hoạt, đầu óc trì trệ, mặt môi lưỡi phì ra do tích nước. Phương pháp chữa là uống thyroxin, như uống vitamin.

Calcitonin, nghe cái tên là biết liên quan đến canxi. Tác dụng là làm giảm nồng độ canxi tăng cao trong máu bằng cách đình chỉ con đường huy động canxi từ xương vào máu và tác dụng lên ống thận đào thải canxi khỏi cơ thể theo nước tiểu.

Ở cạnh tuyến giáp còn có tuyến cận giáp. Nhiệm vụ của hormon tuyến cận giáp là tăng nồng độ canxi trong máu. Những người bị co giật do thiếu canxi là do tuyến này bị suy yếu, chữa bằng cách tiêm hormon cận giáp hoặc ghép thêm tuyến mới. Ngược lại, khi tuyến cận giáp tiết quá nhiều hormon, huy động quá nhiều canxi từ xương ra máu dẫn đến xương bị xốp dễ gãy đồng thời canxi từ máu ngầm vào các cơ quan gây hiện tượng vôi hóa, nồng độ canxi cao còn làm cơ thể uể oải mệt mỏi, phản xạ gân kém.

Vậy là mình đã đi qua tuyến yên, tuyến giáp và tuyến cận giáp. Bài sau mình sẽ tìm hiểu một tuyến  liên quan đến bệnh tiểu đường đó là tuyến tụy.